Archeolodzy i historycy twierdzą, że Efez został założony jako kolonia attycko-jońska w X wieku p.n.e. na wzgórzu znanym dziś jako Ayasuluk, około trzech kilometrów od późniejszego centrum starożytnego miasta. Wykopaliska prowadzone w latach 90. XX wieku na terenie zamku w Selçuku potwierdziły istnienie tej wczesnej osady, odsłaniając fragmenty ceramiki i umocnień charakterystycznych dla wczesnej kultury jońskiej. A jednak, jak często bywa w przypadku miast, które żyją nie tylko w kamieniu, lecz także w pamięci, istnieje bardziej poetycka opowieść o narodzinach Efezu — ta, którą przekazali nam starożytni pisarze, tacy jak Pauzaniasz i Strabon.

Osmańska tradycja wyruszania na wojnę z Edirne (Adrianopola) była już od dawna ugruntowana, gdy sułtan Mehmed II planował swoją decydującą kampanię przeciwko stolicy Bizancjum. Pierwsze lata jego drugiego panowania poświęcone były przygotowaniom do realizacji długo pielęgnowanego marzenia – zdobycia Konstantynopola. Edirne odegrało kluczową rolę jako baza, z której rozpoczęto całą wyprawę.

Pytanie o to, czy siostra Kleopatry, Arsinoe IV, została pochowana w Efezie, od dawna fascynuje zarówno historyków, jak i archeologów. Historia zaczyna się w 1904 roku, kiedy archeolodzy odkryli tajemniczy monument znany jako Oktagon. Początkowo uważano go za pomnik zwycięstwa upamiętniający jakieś zapomniane wydarzenie. Jednak w 1929 roku dalsze wykopaliska przyniosły zaskakujący rezultat: u podstawy budowli odnaleziono komorę grobową. Wewnątrz spoczywał sarkofag ze szkieletem młodej osoby, która zmarła w wieku kilkunastu lat. Niestety, czaszka — kluczowa dla identyfikacji — została później zagubiona podczas II wojny światowej.