Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Położenie: 
Współrzędne: 
37.948353, 38.653463

Twierdza Yeni Kale, czyli Nowy Zamek, to jedna z kilku dodatkowych atrakcji, jakie czekają na podróżników odwiedzających górę Nemrut. Oczywiście, w krainie o tak bogatej i długiej historii, jak Anatolia, określenie "nowy" niekoniecznie oznacza, że budowla powstała kilka lat temu. W tamtejszych realiach, twierdza jest nowa, gdyż została wzniesiona w XIII wieku n.e., co odróżnia ją od Starej Twierdzy (Eski Kale) czyli ruin antycznej Arsamei, datowanych na III wiek p.n.e.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Na stromym wzgórzu, na którym obecnie stoi Nowy Zamek, znajdował się niegdyś pałac władców antycznego Królestwa Kommageny. O jego istnieniu informuje inskrypcja, którą odkrył na terenie Arsamei niemiecki archeolog Friedrich Karl Dörner. Jednakże po tych zabudowaniach nie zachował się ślad, a w ich miejscu wzniesiono posępną twierdzę, doskonale widoczną z akropolu Arsamei.

Inskrypcja z Arsamei mówiąca o pałacu

Obecny kształt forteca zawdzięcza Mamelukom, którzy zbudowali ją pod koniec XIII wieku. Zachowały się inskrypcje w języku arabskim, wspominające budowę i renowacje zamku podczas panowania trzech mameluckich sułtanów noszących imiona: Sayf ad-Din Qalawun (1279–90), Salah ad-Din Khalil (1290–93) i Nasir ad-Din Muhammad (1293–1341).

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Być może w tym momencie kilka osób zaprotestuje - jacy Mamelucy, przecież Anatolią rządzili wówczas Turcy! Otóż niezupełnie tak to było. W okresie o którym tutaj mowa, czyli o przełomie XIII i XIV wieku, na terenie Azji Mniejszej panował okres rozbicia dzielnicowego. Wywołane ono było klęską, jaką odnieśli w bitwie z Mongołami pod Köse Dağ, Turcy zjednoczeni pod sztandarem Sułtanatu Rum. Około roku 1300 mapa Azji Mniejszej stanowiła mozaikę, na którą składały się niezależne państewka lokalnych władców z różnych rodów tureckich (czyli tzw. beyliki) oraz tereny należące do Cesarstwa Bizantyjskiego i Cesarstwa Trapezuntu. Na wschodzie leżały obszary zajęte przez Chanat Ilchanidów, dynastii pochodzenia mongolskiego. Od południa, z kierunku Egiptu i Syrii, tereny obecnej Turcji południowo-wschodniej były natomiast stopniowo zajmowane przez Mameluków, którzy byli głównym przeciwnikiem Ilchanidów.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Skąd wzięli się Mamelucy i kim byli? Arabskie słowo mamlūk oznacza dosłownie własność, a używane było do określenia niewolnika. Mamelucy byli jednak kimś więcej niż niewolnikami, gdyż stanowili elitarną kastę wojskową Egiptu, która wyewoluowała z żołnierzy rekrutowanych z branki. Osoby znające historię Turcji Osmańskiej mogą w tym momencie przypomnieć sobie o oddziałach janczarów, które w bardzo podobny sposób utworzono z chrześcijańskich chłopców, wziętych w ramach branki na Bałkanach. Mamelucy powstali natomiast jako wojskowa podpora rządzącej w Egipcie dynastii Ajjubidów (koniec XII wieku i pierwsza połowa XIII), którą założył legendarny wojownik Saladyn. Mamelucy służący w Egipcie rekrutowali się głównie z Kipczaków - ludu tureckiego, osiadłego w owym czasie na terenach obecnego Kazachstanu i południowej Rosji. Zaciągając się na służbę u Ajjubidów, przechodzili na islam i uczyli się języka arabskiego.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Z czasem Mamelucy tak urośli w siłę i znaczenie, że w 1250 roku obalili Ajjubidów i zdobyli władzę w Egipcie. Ich państwo, obecnie określane jako "Sułtanat Mameluków", przetrwało aż do 1517 roku, kiedy to kres jego istnieniu położył sułtan Selim I z dynastii Osmanów. Imperium Osmańskie nie pozbawiło jednak Mameluków całkowicie władzy nad Egiptem, gdyż pozwoliło im nadal stanowić rządzącą klasę na tym terenie, chociaż formalnie jako poddani Osmanów.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Na początku XIV wieku, czyli u szczytu swojej potęgi, Sułtanat Mameluków kontrolował nie tylko tereny Egiptu, Palestyny i Syrii, ale również Azji Mniejszej. Na północy sięgał aż do Malatyi, a w połowie XIV wieku bejlik Eretnidów (tr. Eretnaoğulları), ze stolicą w Sivas został wasalem Mameluków. Okolice Adıyamanu, czyli obszar, który najbardziej nas interesuje ze względu na twierdzę Yeni Kale, znajdował się pod kontrolą Mameluków od 1298 do 1516 roku, chociaż w ich imieniu władzę sprawowali Turkmeni z rodu Dulkadirów (tr. Dulkadiroğulları).

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Twierdza Yeni Kale była wykorzystywana przez Mameluków podczas długotrwałego konfliktu z Ilchanidami. Na szczycie twierdzy znajduje się pomieszczenie zwane "Zamkiem Gołębi", zawierające 32 nisze dla tych ptaków. Wykorzystywano je jako sposób komunikacji, między innymi dotyczącej ruchów nieprzyjaciela przed bitwą pod Himsem w 1281 roku. W trakcie tej bitwy, mamelucki sułtan Kalawun (Sayf ad-Din Qalawun) odniósł zdecydowane zwycięstwo nad armią Ilchanidów pod dowództwem Mongkego Temura. Co ciekawe, podczas tego starcia oddziały chrześcijańskie z Małej Armenii i Gruzji oraz zakon joannitów stanęły po stronie mongolskiej. Ostatecznie, Mongołowie wycofali się ze Eufrat, który od tego czasu stanowił granicę między Sułtanatem Mameluków i Imperium Ilchanidów.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Twierdzę wzniesiono w wysoce przemyślany sposób, maksymalnie zwiększający jej obronność. Położona jest na stromym wzniesieniu, w miejscu zapewniającym doskonałą widoczność na niezmiernie rozległy teren. Zamczysko otoczono wysokimi murami, a tylko jedna brama wiodła do jego wnętrza. Na terenie twierdzy zachowały się domy mieszkalne, sklepy, bazar, meczet oraz więzienie. Wodę do twierdzy przynoszono z pobliskiego strumienia, znanego obecnie jako Kahta Cayi, i przechowywano w cysternie, na wypadek oblężenia.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Informacje praktyczne

Od 2005 roku na terenie twierdzy prowadzone są prace renowacyjne. Podobno przeciągnęły się one z powodu śmierci kierownika robót, który spadł z murów zamku. W 2017 roku twierdza nadal jest oficjalnie zamknięta dla zwiedzających, ale jeżeli będziecie mieć szczęście, to uda wam się spotkać strażnika zamku, dysponującego kluczami i nadmiarem wolnego czasu. W zamian za dobrowolną opłatę, otworzy bramę zamczyska i oprowadzi chętnych po jego terenie. Należy jedynie uważać, dokąd się idzie i gdzie stawia kroki - pamiętając o nieszczęsnym kierowniku prac. Niestety dozorca posługuje się podczas oprowadzania wyłącznie językiem tureckim.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Pod zamkiem działa kawiarnia, oferująca "kurdyjską kawę" czyli gorący napar z prażonych i zmielonych nasion pistacji terpentynowej. Warto spróbować tego lokalnego specjału, ale doszły nas słuchy, że lepiej przed konsumpcją ustalić jego cenę.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Położenie

Yeni Kale wznosi się nad wioską Eski Kahta, znaną również jako Kocahisar. Aby do niej trafić należy wybrać lewe odgałęzienie drogi (37.944113, 38.648136), podczas przejazdu z mostu Cendere do ruin Arsamei.

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Bibliografia

  • Blömer, Michael i Winter, Engelbert, Commagene: The Land of the Gods between the Taurus and the Euphrates, Stambuł, 2011
  • Darke, Diana, Eastern Turkey, 2011
  • Dörner, Friedrich Karl i Goell, Theresa, Arsameia am Nymphaios: Die Ausgrabungen im Hierothesion des Mithradates Kallinikos von 1953-1956, 1963
  • Dörner, Friedrich Karl, Der Thron der Götter auf dem Nemrud Dağ, 1987
  • Holt, Peter M., Bliski Wschód od wypraw krzyżowych do 1517 roku, 1993
  • Nicolle, David, Mamluk 'Askari 1250–1517, 2014
  • Sucu, Mustafa, Adıyaman with its Cultural and Touristic Values, 2008

Twierdza Yeni Kale w Eski Kahta

Powiązane relacje: 

Odpowiedzi

Yeni Kale od Arsamei oddziela głęboka dolina (kanion) strumienia Kahta (Nymphois), przez co wydaje się bardzo niedostępna. Przejazd nad rzeką umożliwia "Diabelski Most" Şeytan Köprüsü, (zwany także Mameluckim).

Arsameia