Turcja w sandałach

Kryteria brane pod uwagę przy umieszczaniu obiektu na Liście Światowego Dziedzictwa są dostępne w języku polskim na stronie Polskiego Komitetu ds. UNESCO.

Obiekty, które zostały już wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdujące się w Turcji to (w nawiasach podane są daty wpisu na listę):

• Park Narodowy Göreme i zabytki sztuki naskalnej w Kapadocji (1985)

Jest to jedno z niewielu miejsc wpisanych na listę zarówno z uwagi na niezwykłe walory kulturowe, jak i przyrodnicze. Położony wśród niezwykłych form skalnych będących tworem natury Park Narodowy Göreme kryje, w niewielkich kościółkach wykutych w tufie wulkanicznym Kapadocji, przepiękne freski wczesnochrześcijańskie.

Przeczytaj więcej o Parku Narodowym Göreme oraz o Kapadocji.



• Wielki meczet i szpital Divriği (1985)

Położone w Centralnej Anatolii miasteczko Divriği słynie z przepięknego, odrestaurowanego Wielkiego Meczetu (Ulu Cami) oraz przylegającego do niego szpitala psychiatrycznego (Darüşşifa). Wzniesiony w 1228 roku meczet został ufundowany przez lokalnego emira Ahmeta Şaha oraz jego żonę Fatmę Turan Melik. Głównym powodem wpisania kompleksu meczetowego na listę UNESCO były ornamentalne bramy, zdobione reliefami z motywami geometrycznymi oraz inskrypcjami w języku arabskim. Sam meczet jest natomiast bardzo prosty w konstrukcji, z 16 kolumnami oraz fragmentami fresków wewnętrznych.

• Zabytkowe dzielnice Stambułu (1985)

Miasto o tak bogatej historii jak Stambuł nie mogło nie znaleźć się na liście UNESCO. W tym przypadku lista nie wymienia jednego czy dwóch obiektów, a cały historyczny obszar miasta, wraz ze znajdującymi się na nim zabytkami, takimi jak Hagia Sophia czy Hipodrom. Nic więc dziwnego w tym, że Stambuł został ogłoszony jedną z Europejskich Stolic Kultury w 2010 roku.

Przeczytaj więcej o Stambule.



• Hattuşa: stolica Hetytów (1986)

Stanowisko archeologiczne, które niegdyś było stolicą imperium Hetytów. Powodem wpisania na listę UNESCO były: plan miasta, zachowane świątynie, rezydencje królewskie, umocnienia miejskie, bogate zdobienia Bramy Lwów oraz Bramy Królewskiej, jak również sanktuarium skalne w Yazılıkaya, położone około 2 kilometry od Hattuşa.

Przeczytaj więcej o Hattuşa.



• Góra Nemrut (1987)

Góra-mauzolemu Antiocha I, władcy z I wieku p.n.e. to jedno z najambitniejszych (lub też najbardziej szalonych) przedsięwzięć tamtych czasów. Ciekawostką jest synkretyczny charakter przedstawionego w postaci ogromnych figur panteonu, a mianowicie zawiera on postaci z religii starożytnej Grecji oraz Persji, co wskazuje na podwójne pochodzenie kultury królestwa Kommageny.

Przeczytaj więcej o Górze Nemrut.



• Hierapolis-Pamukkale (1988)

Drugie w Turcji miejsce wpisane na listę UNESCO zarówno ze względów przyrodniczych, jak i kulturowych. W sąsiedztwie niesamowitych, wapiennych tarasów Bawełnianej Twierdzy leżą ruiny starożytnego uzdrowiska spa Hierapolis.

Przeczytaj więcej o Hierapolis oraz o Pamukkale.



• Ksantos-Letoön (1988)

Ksantos było stolicą antycznej krainy Licji, a Letoön - pobliskim centrum kultu religijnego. Oba miejsca stanowią przykład zespolenia rodzimych tradycji licyjskich z wpływami kultury hellenistycznej. Dodatkowym atutem miejsca są inskrypcje, które, oprócz pomocy w zbadaniu historii Licyjczyków, są cennym źródłem wiedzy o językach starożytnej Anatolii.

Przeczytaj więcej o Ksantos oraz o Letoon.



• Miasto Safranbolu (1994)

Stare osmańskie miasto Safranbolu może poszczycić się wspaniale zachowanymi budynkami z epoki sułtanów. Z XIV wieku pochodzą: Stary Meczet, Stara Łaźnia oraz Medresa Süleymana Paszy. Natomiast w XVIII i XIX wieku miasto znajdowało się na głównej trasie handlowej prowadzącej na wybrzeże Morza Czarnego. Bogaci mieszkańcy wznosili wówczas rezydencje z suszonych na słońcu cegieł oraz drewna.

• Troja - stanowisko archeologiczne (1998)

To miasto-legenda, a właściwie wiele miast wznoszonych na przestrzeni dziejów jedno na drugim. Większość osób zna Troję z kart Iliady, jako scenę wojny z Grekami. Pierwsze wykopaliska prowadził tu Heinrich Schlimann, ale prace archeologiczne trwają po dziś dzień i ciągle przynoszą niespodzianki.

Przeczytaj więcej o Troi.

Poniżej przedstawiamy krótkie opisy miejsc, które oczekują na wpisanie na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W nawiasach podajemy datę zgłoszenia kandydatury. Niektóre z tych miejsc są już ogólnie znane i odwiedzane, ale znajdziemy tu również istne perełki historyczne, które ciągle "ukrywają się" przez turystyką masową. Warto się wybrać na wędrówkę w ich poszukiwaniu, zanim zyskają na popularności!

• Klaszotr Alahan (2000)

Chrześcijański klasztor w Alahan, położony na wybrzeżu Morza Śródziemnego, został zbudowany w V wieku i opuszczony 200 lat później. Jego pozostałości to dwa kościoły, w tym doskonale zachowany Kościół Wschodni. Alahan to miejsce kluczowe dla architektury okresu wczesnobizantyjskiego.

• Alanya (2000)

Znana przede wszystkim jako wakacyjny kurort Alanya jest również pomnikiem czasów seldżuckich. Do najciekawszych pamiątek z tamtej epoki należą obwarowania twierdzy (kale) oraz ośmiokątna wieża obronna.

Przeczytaj więcej o Alanyi.



• Starożytne miasta cywilizacji licyjskiej (2009)

Główne miasta należące do Federacji Licyjskiej to: Patara, Ksantos, Pinara, Olympos, Myra, Tlos oraz Phaselis. Umieszczenie wszystkich miejsc związanych z historią Licji na Liście UNESCO motywowane jest unikalnym charakterem tej cywilizacji, której świadectwo stanowią między innymi: budynek parlamentu w Patarze, słynne grobowce licyjskie, domostwa i ruiny miast oraz świątynie.

Przeczytaj więcej o historii Licji.



• Stanowisko archeologiczne Afrodyzja (2009)

Starożytna Afrodyzja jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych z okresu greckiego i rzymskiego w Turcji. Słynąca w starożytności z sanktuarium bogini Afrodyty, pozostawała ważnym ośrodkiem kultu od II wieku p.n.e. do VI wieku n.e.

Przeczytaj więcej o Afrodyzji.



• Stanowisko archeologiczne Perge (2009)

Wykopaliska archeologiczne w Perge ujawniły ślady trwałego osadnictwa sięgające wczesnej epoki brązu. W okresie klasycznym Perge było zorganizowane w systemie hippodamejskim, którego autorstwo przypisywane jest Hippodamosowi z Miletu. Obszar miasta został podzielony arteriami komunikacyjnymi wzdłuż osi północ-południe oraz wschód-zachód, a w centralnej części miasta zlokalizowano ośrodek administracyjny, kultowy oraz handlowy. Wszystkie ulice krzyżowały się pod kątem prostym. Na podobnym planie wzniesiono również sam Milet. Perge to klasyczny przykład planowania urbanistycznego w czasach antycznych.

Przeczytaj więcej o Perge.



• Stanowisko archeologiczne Sagalassos (2009)

Stanowisko Sagalassos, położone w prowincji Burgur, około 110 km na północ od Antalyi, to przykład niemal całkowicie zachowanego miasta starożytnego. Niezmiernie rzadkie są przypadki odnalezienia tak kompletnie zachowanych miast, dodatkowo z wieloma warstwami osadnictwa na przestrzeni wieków, gdyż Sagalassos było zamieszkane nieprzerwanie przez co najmniej tysiąc lat (najprawdopodobniej od III wieku p.n.e. do XIII wieku n.e.).

• Bursa i Cumalıkızık - wczesno-osmańskie osadnictwo miejskie i wiejskie (2000)

Dawna stolica Imperium Osmańskiego - Bursa - stanowi pomnik czasów pierwszych władców z dynastii osmańskiej, natomiast Cumalıkızık (obecnie jedna z dzielnic Bursy) to zachowana w świetnym stanie wieś u stóp góry Uludağ, słynąca z charakterystycznych, kamiennych domów, z których większość jest zamieszkana po dziś dzień.

Przeczytaj więcej o Bursie.



• Edirne - Meczet Selimiye (2000)

Wybudowany na zlecenie sułtana Selima II meczet, zbudowany przez słynnego architekta Sinana w latach 1568-1574, uznawany jest za główne dzieło tego twórcy, jak również za jedno z najwspanialszych osiągnięć architektury islamskiej.

Przeczytaj więcej o Edirne.



• Efez (1994)

Nie wiemy, dlaczego Efez ciągle jest na liście miejsc oczekujących - wizyta w tym antycznym mieście to punkt obowiązkowy wycieczki po Turcji. Dodatkowo warto zobaczyć Świątynię Artemidy oraz Grotę Siedmiu Śpiących położone nieopodal współczesnego miasta Selçuk.

Przeczytaj więcej o Efezie.



• Park Narodowy Güllük Dagi - Termessos (2000)

Antyczne miasto Termessos, założone przez mitycznego bohatera Bellerofonta, położone na stokach góry Solymos (obecnie Güllük Dagi), to jedno z najlepiej zachowanych miast antycznych w Turcji.

• Harran i Şanliurfa (2000)

Oba miejsca zasługują na znalezienie się na Liście UNESCO: Şanliurfa jako biblijne miasto proroków, w którym mieszkali między innymi Abraham i Hiob, a Harran, oprócz wzmianki w Biblii, jest miejscem założenia pierwszego islamskiego uniwersytetu. Dodatkowo słynie z unikalnych domów nazywanych, z racji kształtu, ulami.

Przeczytaj więcej o Şanliurfie.



• Pałac Ishaka Pashy (İshak Paşa Sarayı) (2000)

To na wpół zrujnowany pałac oraz kompleks administracyjny położony w Doğubeyazıt (prowincja Ağrı), we Wschodniej Anatolii. Zbudowany został w XVII wieku i w owym czasie pełnił rolę drugiego, po Pałacu Topkapı w Istanbule, centrum administracyjnego w Imperium Osmańskim.

• Jaskinia Karain (Karain Mağarası) (1994)

Jaskinia Karain to niezwykle ważne stanowisko archeologiczne położone w okolicach wsi Yağca, 27 kilometrów na północny-zachód od Antalyi. Świadectwa archeologiczne dały dowody na to, że jaskinia była zamieszkana od epoki Paleolitu (150-200 tysięcy lat temu). Znaleziska odkryte w jaskini - narzędzia kamienne i kościane - są wystawione w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze.

• Kekova (2000)

Kekova, nazywana również Caravola, to malutka wysepka w okolicach Kaş (starożytne Antiphellos), w prowincji Antalya. Ma powierzchnię 4,5 km² i jest obecnie niezamieszkana. Po północnej stronie wyspy znajdują się, częściowo zatopione, ruiny starożytnego miasta Dolchiste, które zostało zniszczone przez trzęsienie ziemi w II wieku n.e. Ponowny rozkwit miasta nastąpił w czasach bizantyjskich a jego ostateczny upadek był spowodowany najazdami arabskimi.

• Konya - stolica cywilizacji seldżuckiej (2000)

Starożytna Konya była kolebką wielu cywilizacji. Zamieszkana już w czasach hetyckich (jako Kuwanna), w XII i XIII wieku n.e. była stolicą imperium Turków Seldżuckich i z tego okresu pochodzą gmachy publiczne, mury obronne oraz meczety. Architektonicznie budynki te określa się jako styl turecki, jednakże z widocznymi wpływami perskimi oraz bizantyjskimi.

Przeczytaj więcej o Konyi.



• Krajobraz kulturowy Mardin (2000)

Mardin to miasto w południowo-wschodniej Anatolii, które, według przewodnika Lonely Planet, jest "kochane przez wszystkich". Słynie z architektury w stylu arabskim oraz ze strategicznego położenia na zboczach górskich, z których spogląda na równiny północnej Syrii.

Przeczytaj więcej o Mardin.



• Stanowisko neolityczne Çatalhöyük (2009)

Çatalhöyük to duża osada z czasów neolitu i chalkolitu, położona w pobliżu Konyi, w Centralnej Anatolii, zamieszkana była w okresie od 7500 rok p.n.e. do 5700 rok p.n.e. Jest największą i najlepiej zachowaną osadą neolityczną na świecie.

• Seldżuckie Karawanseraje na trasie z Denizli do Doğubeyazıt (2000)

Karawanseraje, które powstały jako nowy rodzaj architektury ze specjalną funkcją społeczną w Azji Centralnej za czasów Karachanidów i Ghaznawidów, zajęły trwałe miejsce w architekturze Anatolii. W czasach seldżuckich te budowane z kamienia konstrukcje, oferowały podróżnym schronienie i wszelkie komforty znane ludziom tamtego okresu czasu. Trasa Denizli-Doğubeyazıt składa się z około 40 karawanserajów, z których 10 jest doskonale zachowanych.

Przeczytaj więcej o seldżuckich karawanserajach w Anatolii.



• Kościół Świętego Mikołaja (2000)

Znajdujący się w Myrze (Licja) kościół świętego Mikołaja był budowany na przestrzeni wielu wieków. Pierwszy kościół powstał w VI wieku n.e., jednakże obecna budowla pochodzi z VIII wieku, a przylegający do niej klasztor - z XI wieku. Niegdyś był tu pochowany sam święty Mikołaj, ale jego szczątki zostały wykradzione w XI wieku przez kupców z Bari i obecnie znajdują się w katedrze w tym włoskim mieście. Renowację kościoła rozpoczął car Rosji Aleksander II w 1863 roku, ale prace nie zostały ukończone. Obecnie trwają prace renowacyjne kościoła, a dodatkowo tureckie Ministerstwo Kultury zezwoliło, po wielowiekowej przerwie, w 2007 roku na celebrowanie Boskiej Liturgii (najważniejszego obrzędu w Kościołach wschodnich) we wnętrzu kościoła.

• Kościół i Studnia Świętego Pawła oraz sąsiadujące z nimi dzielnice historyczne (2000)

Położone we wschodniej części Wybrzeża Śródziemnomorskiego miasto Tarsus (Tars) ma historię sięgającą siódmego tysiąclecia p.n.e. Od wieków było ważnym przystankiem handlowym. Znane jest głównie jako miejsce narodzin świętego Pawła, jak również jako miejsce pierwszego spotkania Marka Antoniusza i Kleopatry.

Przeczytaj więcej o Tarsie.



• Klasztor Sümela (Sümela Manastırı) (2000)

Klasztor Sümela, leżący u stóp stromego klifu doliny Altındere w prowincji Trabzon, na wysokości 1200 m n.p.m. to główna atrakcja Parku Narodowego Altındere. Został założony w 386 roku n.e., podczas panowania cesarza Teodozjusza I. Legenda głosi, że lokalizacja została wybrana po odkryciu cudownej ikony Maryi Dziewicy w jaskini górskiej.

• Cytadela i mury obronne Diyarbakır (2000)

Bazaltowe mury obronne Diyarbakır to jeden z najwspanialszych punktów wizyty w południowo-wschodniej Anatolii. Widoki na Mezopotamię, które można podziwiać wędrując po obwarowaniach miejskich to niezapomniane przeżycie wizyty w mieście. Dodatkowego dreszczyku emocji dodaje fakt, że Diyarbakır to nieoficjalna stolica tureckich Kurdów.

Przeczytaj więcej o Diyarbakır.



• Nagrobki w Ahlat - urartyjska i osmańska cytadela (2000)

Chociaż historia miasta Ahlat sięga 900 roku p.n.e., jego słynne nagrobki pochodzą z okresu od XII do XV wieku n.e. Posiadają one duże znaczenie w świecie islamu, ze względu na różnicowanie pod względem wyglądu i projektów. W Ahlat znajduje się aż sześć dużych cmentarzy o znaczeniu historycznym.

Oczywiście czekamy na propozycje Czytelników dotyczące miejsc w Turcji, któe powinny zostać wpisane na Listę UNESCO!