Side

Położenie: 
Współrzędne: 
36.7686, 31.3921
Miasto posiada zabytki: 
greckie, rzymskie, bizantyjskie

Położone między Antalyą a Alanyą Side to nie tylko popularny kurort na wybrzeżu Morza Śródziemnego, ale również wspaniale zachowane miasto antyczne. W starożytności kwitnął w nim handel niewolnikami, który przyczynił się do bogactwa i potęgi tej osady. Nawet jeżeli nie jesteście zwolennikami plażowania, nie należy omijać Side - położone na jego terenie ruiny z czasów hellenistycznych i rzymskich stanowią ogromną atrakcję turystyczną, a lokalne muzeum, działające w budynku łaźni rzymskich posiada wiele ciekawych eksponatów.

Port jachtowy w Side

Zarys historii

Czasy najdawniejsze

Side zostało założone w VII wieku p.n.e. przez greckich osadników, pochodzących z Kyme w Eolii, krainie położonej w północno-zachodniej części Anatolii. Boginią sprawującą opiekę nad miastem była Atena, której głowa znajdowała się na bitych w Side monetach. Jednakże pochodzenie mieszkańców Side szybko zostało przez nich zapomniane, a potomkowie greckich kolonistów przejęli język i zwyczaje ludności miejscowej. Ów język, którego przykłady zostały odkryte na inskrypcjach pochodzących z III i II wieku p.n.e., nie został do tej pory zrozumiany przez badaczy. Wiadomo jednak, że nazwa miasta oznaczała w miejscowym dialekcie owoc granatu.

Antyczny sarkofag w Side

Dzięki korzystnemu położeniu przy naturalnym porcie Side szybko stało się jedną z najważniejszych osad w Pamfilii oraz centrum handlowym tego regionu. W VI wieku p.n.e. Side znalazło się pod rządami Lidii, a następnie Persji, ale niewiele wiadomo o tym okresie historii miasta.

Okres hellenistyczny

W 333 roku p.n.e. Aleksander Wielki zajął Side bez walki, a przed wyruszeniem w dalszą drogę pozostawił w mieście niewielki garnizon. Dzięki temu mieszkańcy Side weszli w kontakt z kulturą hellenistyczną. Po śmierci Aleksandra Side dostało się pod kontrolę jednago z diadochów - Ptolemeusza I Sotera, który ogłosił się królem Egiptu. Dynastia wywodząca się od Ptolemeusza zarządzała Side do II wieku p.n.e., kiedy to miasto zostało zajęte przez Seleucydów. Przez cały ten okres Side zachowało znaczny stopień niezależności i było ważnym ośrodkiem kulturalnym Pamfilii.

Ruiny antycznego Side

W 190 roku p.n.e. flota należąca do państwa-miasta Rodos, wspierana przez Rzym i Pergamon, pokonała króla Antiocha z dynastii Seleucydów. Zgodnie z postanowieniami traktatu pokojowego zawartego w Apamei w 188 roku p.n.e. Pamfilia przypadła Królestwu Pergamonu. Jednakże faktyczna władza Pergamonu sięgała zaledwie do Perge, pozostawiając tereny położone na wschodzie, w tym Side, w stanie niezależności. Pergamoński władca Attalos II Filadelfos zarządził budowę nowego portu, zlokalizowanego w Attalii (czyli obecniej Antalyi).

Rządy rzymskie

W latach 188-67 p.n.e. Side było wolnym miastem i biło własne monety, tetradrachmy przedstawiające boginię Nike i wieniec laurowy. W I wieku p.n.e. miasto stało się główną bazą morską piratów z Cylicji i, co za tym idzie, centrum handlu niewolnikami. W 78 roku p.n.e. piraci z Side zostali pokonani przez rzymskiego konsula Publiusza Serwiliusza Izauryjskiego, a w 67 roku p.n.e. ponieśli kolejną przegraną, tym razem w starciu z generałem Pompejuszem. Oznaczało to faktyczne objęcie kontroli nad Side przez Rzym.

Antyczne Side, w tle - nimfeum

W 25 roku p.n.e. cesarz Oktawian August przeprowadził reformę administracyjną, według postanowień której Pamfilia, a więc również Side, została włączona do rzymskiej prowincji Galacja. Bogactwo miasta w tym okresie pochodziło już nie tylko z handlu niewolnikami, ale również ze sprzedaży oliwy z oliwek. Liczba ludności wzrosła aż do 60 tysięcy, a okres dobrobytu trwał do III wieku n.e. Flota handlowa Side często pełniła podwójną funkcję - pokojowo nastawieni kupcy przeobrażali się w sprzyjających okolicznościach w krwiożerczych piratów. Bogaci handlarze część swoich dochodów przeznaczali na rozbudowę miasta i jego upiększanie. Powstawały nowe budynki publiczne, organizowano walki gladiatorów i igrzyska sportowe. Większość zachowanych w Side antycznych budynków pochodzi z tego okresu historii miasta.

Okres bizantyjski i najazdy arabskie

W IV wieku n.e. rozpoczął się stopniowy upadek potęgi Side. Nawet potężne mury obronne miasta nie były w stanie zatrzymać najazdów plemion z gór Taurus. W V i VI wieku n.e. Side odżyło, a nawet stało się siedzibą biskupa Pamfilii Wschodniej. Jednakże w VII wieku n.e. flota arabska zaatakowała miasto, a po jego zdobyciu najeźdźcy splądrowali i spalili większość Side. W X wieku n.e. miasto było już prawie całkowicie opuszczone, a w XII wieku jego pozostali mieszkańcy przenieśli się do Antalyi. Pamięć o potędze Side stopniowo ginęła w mrokach dziejów, a ruiny dawnych budowli nazywano 'Starą Antalyą'.

Pozostałości antycznych zabudowań w Side

Czasy tureckie

Pod rządami Seldżuków, a następnie Osmanów Side nie było zamieszkane. Dopiero w 1895 roku osiedlili się na jego terenie tureccy uchodźcy z Krety. Z czasem ich niewielka społeczność rozrosła się do rozmiarów wioski, nazywanej Selimiye.

Prace archeologiczne

Pierwszy systematyczny opis Side pochodzi z 1890 roku, kiedy to miejscowość odwiedził zespół austriacki, pod kierownictwem Niemanna i Petersena. Od 1947 do 1966 roku wykopaliska archeologiczne na terenie Side prowadził zespół zarządzany przez profesora Arifa Müfida Mansela. Jego dzieło kontynuowali profesor Jale Inan i Haluk Abbasoğlu. Od 2009 roku trwa najnowsza runda prac archeologicznych w Side, obecnie pod kierownictwem profesora Petera Scherrera z Uniwersytetu w Grazu (Austria).

Pozostałości starożytnych budynków w Side

Side obecnie

Obecnie Side to znana miejscowość wypoczynkowa. Jednakże udało mu się jednocześnie zachować wiele z uroku niewielkiej wioski, którą było jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Wypoczynek w Side szczególnie chwalą sobie osoby, którym nie zależy tak bardzo na szalonej zabawie do białego rana - miłośnikom szalonych imprez polecamy raczej Alanyę. Dla poszukiwaczy chwili wytchnienia od szarej codzienności połączonej z możliwością zobaczenia paru zabytków z czasów starożytnych Side jest miejscem bliskim ideałowi. Dodatkowo lokalny mikroklimat jest znacznie przyjemniejszy niż ten panujący w Alanyi - Side jest położone nieco dalej od pasma gór, co skutkuje mniejszą wilgotnością powietrza.

Ulica Liman Caddesi w Side

Informacje praktyczne

Ścisłe, zabytkowe centrum Side jest zamknięte dla ruchu samochodowego, na odcinku od okolic antycznego teatru do portu jachtowego i terenu, na którym znajdują się pozostałości świątyni Apollina. Samochody należy pozostawić na przygotowanych w tym celu parkingach.

Ulica Liman Caddesi w Side

Prowadząca do portu ulica Liman Cadddesi to ciąg sklepów z pamiątkami, ubraniami, biżuterią i tym podobnymi pułapkami na turystów. Przed samym portem znajduje się plac z pomnikiem Atatürka, przy którym działa oddział poczty i są dostępne płatne toalety.

Pomnik Atatürka w Side

Ciąg restauracji z widokiem na morze położony jest wzdłuż portu jachtowego, ale ceny są w tych lokalach mocno wygórowane. Można się również posilić kanapką z rybą lub z köfte, sprzedawanymi prosto z łodzi w porcie. Przy końcu Liman Caddesi działa stoisko z lodami z koziego mleka oraz świeżo wyciskanymi sokami z pomarańczy i owoców granatu.

Stoisko z lodami z Kahramanmaraş

W Side znajduje się biuro informacji turystycznej, którego przemili pracownicy z wielkim, aczkolwiek przyjaznym zdumieniem witają turystów. To niespodziewane wydarzenie zdarza się niezwykle rzadko. Nie należy oczekiwać od nich znajomości języków obcych, za to z prawdziwym entuzjazmem podzielą się planem Side oraz kolorowymi folderami. Biuro położone jest około 800 metrów na wschód od antycznego centrum, przy drodze prowadzącej w kierunku Manavgatu.

Port jachtowy w Side

Główna plaża w Side ciągnie się w kierunku północnym od historycznego półwyspu. Jest to plaża piaszczysta z łagodnym zejściem do wody.

Plaża w Side

W porcie jachtowym można wykupić rejs statkiem bez korzystania z pośredników. Najkrótsza opcja, czyli 1-godzinny rejs wzdłuż wybrzeża Side kosztuje 5 euro (dzieci do 4 lat gratis). Ponadto można wybrać się w rejs w górę rzeki do wodospadów w Manavgacie (za 15 euro wraz z posiłkiem) lub dłuższy rejs wzdłuż wybrzeża połączony z przystankami na pływanie przy okolicznych wyspach (20 euro z posiłkiem).

Punkt sprzedaży wycieczek jachtowych

Co warto zobaczyć:

Miłośnikom historii starożytnej Side z pewnością przypadnie do gustu. Zachowało się w nim wiele pozostałości z czasów, gdy miasto rozkwitało jako centrum handlu. Najciekawsze zabytki to teatr z czasów rzymskich, ruiny trzech świątyń: Apollina, Ateny i Mena, które położone są bardzo malowniczo tuż nad morzem, w okolicach portu oraz budynek łaźni przy agorze, w którym działa obecnie muzeum archeologiczne. Ta niewielka placówka kryje w sobie bardzo ciekawą kolekcję antycznych posągów oraz sarkofagów. Wstęp na teren tych trzech największych atrakcji turystycznych w Side jest płatny.

Ruiny antycznych budowli w Side

Pozostałe zabytkowe budowle, położone na rozległym obszarze wychodzącego w morze półwyspu, można oglądać za darmo. Wśród nich warto szczególnie pamiętać o agorze handlowej, na której w 2013 roku odrestaurowano świątynię bogini Tyche oraz o dwóch ulicach kolumnadowych, przy których zachowały się pozostałości domów mieszkalnych i sklepów.

Rozległy teren antycznego Side

Ponadto w Side znajdują się pozostałości bizantyjskiego szpitala, wspaniały budynek nimfeum, do którego wodę doprowadzano z gór Taurus systemem akweduktów oraz brama monumentalna wraz z przylegającą do niej kolejną fontanną, nazywaną monumentem Wespazjana.

Brama monumentalna i monument Wespazjana w Side

Wędrując po Side można także natrafić na ruiny biblioteki z II wieku n.e., bazyliki z okresu bizantyjskiego, dwóch budynków łaźni (portowych i głównych), świątyni Dionizosa (przy teatrze) oraz nekropolii. Z pewnością warto poświęcić cały dzień na odkrywanie kolejnych pamiątek po czasach antycznych.

Ruiny świątyni Dionizosa w Side

Jak dotrzeć?: 

Autokarem: z Antalyi lub Alanyi, z przesiadką na dolmusz w mieście Manavgat. Można również pokonać ten ostatni odcinek drogi taksówką za około 15-20 TL.

Autobus wycieczkowy w Side

Samochodem: Side położone jest około 4 km na południowy-zachód od głównej trasy na tym odcinku wybrzeża, czyli drogi D400 z Antalyi do Alanyi. Odległość do Antalyi wynosi 78 km, a do Alanyi - 66 km. Z trasy D400 należy zjechać zgodnie ze wskazaniami kierunkowskazów na dużym skrzyżowaniu w mieście Manavgat.

Trasa dojazdowa do Side

Odpowiedzi

w ruinach św Apolla byłam poprostu pięknie a najlepiej przed zachodem słońca

Zgadzam się z poprzednią opinią, to rzeczywiście przepiękne miejsce, niepowtarzalny klimat zwłaszcza wieczorem.... Namacalny kontakt ze światem antycznym. Mam nadzieję, że będę mogła tam jeszcze kiedyś wrócić.

Za 2 tygodnie lecę do SIDE z moją życiową wybranką i chce się tam oświadczyć... jako że nie znam terenu pragnę byście mi doradzili jakieś fajne, urokliwe miejsce na zaręczyny, będę niezmiernie wdzięczny za doradzenie. Chcę by było to miejsce o którym będzie pamiętac do końca życia...