Parion

Położenie: 
Współrzędne: 
40.416302, 27.070200
Zabytek lub zabytki: 
frygijskie, greckie, rzymskie, bizantyjskie

Ruiny antycznego miasta Parion położone są na terenie współczesnej tureckiej wsi Kemer (nie należy jej mylić ze słynnym kurortem na wybrzeżu śródziemnomorskim) w prowincji Çanakkale, na wybrzeżu morza Marmara. Pozostałości Parionu znajdują się z daleka od utartych szlaków turystycznych, trudno więc do nich dotrzeć, a nawet znaleźć o nich ciekawe informacje opublikowane nie po turecku. Aby zaspokoić ciekawość swoją oraz naszych czytelników udało się nam dojechać do Parionu, udokumentować go fotograficzne i zebrać o nim nieco ciekawostek.

Teren nekropolii w ParionTeren nekropolii w Parion

Krótka historia Parionu

Parion, nazywane również Parium, było greckim miastem położonym na granicy historycznych krain Troady i Myzji. W czasach antycznych Parion pełnił ważną funkcję miasta portowego dla okolicznych osad. Pochodzenie nazwy miasta nie zostało dotychczas w sposób naukowy wyjaśnione, istnieje jednak silna tradycja, że pochodzi ona od Parysa, syna trojańskiego króla Priama.

Współczesna wioska Kemer też jest portem rybackimWspółczesna wioska Kemer też jest portem rybackim

Miasto założone zostało najprawdopodobniej około 3 tysiące lat temu jako kolonia przez osadników z Eretrii (greckie polis z wyspy Eubea) oraz z wyspy Paros na Morzu Egejskim. Parion było członkiem Ateńskiego Związku Morskiego. W mieście znajdowały się wieże obronne oraz co najmniej cztery świątynie.

W okresie hellenistycznym dostało się pod kontrolę Lizymacha - jednego z Diadochów czyli wodzów Aleksandra Wielkiego, a po jego śmierci przejęła je pergameńska dynastia Attalidów. Jako część państwa pergameńskiego Parion został przekazany Rzymianom na mocy testamentu Attalosa III w 133 roku p.n.e.

Posąg Orfeusza z I wieku p.n.e. znaleziony w Parion - ekspozycja Muzeum Archeologicznego w Çanakkale

Posąg Orfeusza z I wieku p.n.e. znaleziony w Parion - ekspozycja Muzeum Archeologicznego w Çanakkale

Ciekawym zagadnieniem są antyczne monety pochodzące z Parion, świadczące o jego wielkim znaczeniu oraz zaawansowanej mennicy. Najciekawszy jest jednak widoczny na monetach z czasów hellenistycznych herb miasta, przedstawiający tzw. gorgoneion czyli głowę Gorgony - straszliwej postaci mitologicznej o ostrych kłach i włosach w postaci jadowitych węży. Gorgoneion pełnił w antyku funkcję amuletu apotropaicznego czyli mającego odwrócić złe uroki (podobną rolę ma spełniać popularne we współczesnej Turcji 'oko proroka' czyli nazar boncuğu). Związek miasta Parion z Gorgoną nie został do końca wyjaśniony, najprawdopodobniej została ona wybrana jako godło, aby odwrócić złe intencje i odpierać ataki przeciwko miastu. Być może miało to związek z potęgą militarną reprezentowaną przez Parion.

Pozostałości murów obronnych w ParionPozostałości murów obronnych w Parion

W historii chrześcijaństwa Parion zapisało się jako miejsce, w którym wspólnota wiernych istniała już przed 180 rokiem n.e. Wywodzili się stąd męczennicy i święci o niezwykłych imionach: Onezyfor, Menignus, Teogenes oraz Bazyli.

Początkowo Parion podlegało arcybiskupstwu w Kyzikos, a następnie, od 640 roku stało się autokefaliczną (czyli niezależną) archidiecezją, którą pozostało aż do końca XIII wieku. Wówczas, na rozkaz cesarza bizantyjskiego Andronika II Paleologa, uzyskało status metropolii - siedziby arcybiskupa metropolity, jako Pegon kai Pariou.

W czasach osmańskich ruiny Parionu leżały na terenie wioski Kamares zamieszkanej przez Greków, podlegającej sandżakowi w Biga. Współcześnie wieś ta nosi nazwę Kemer Köyü.

Prace archeologiczne w Parionie

Na terenie ruin Parionu prowadzone są od wielu lat prace archeologiczne. O istnieniu antycznego Parionu wiedział już 'ojciec tureckiej archeologii' Osman Hamdi Bey, który przewiózł znaleziony tutaj sarkofag do Muzeum Archeologicznego w Stambule. Od 2005 roku zespołem archeologów w Parionie kieruje profesor Cevat Başaran z Uniwersytetu Atatürka w Erzurum.

Prace archeologiczne na terenie nekropolii w ParionPrace archeologiczne na terenie nekropolii w Parion

Do najważniejszych odkryć jego zespołu należą grobowce i sarkofagi z terenu nekropolii Parionu. Wśród nich warto wymienić liczący sobie 2200 lat sarkofag, który odkopano w 2009 roku. Znalezione w nim złote kolczyki noszące symbol Erosa, pierścienie oraz fragmenty korony ozdobionej kamieniami szlachetnymi pozwalają na przypuszczenie, że była w nim pochowana bogata osoba, nazywana przez odkrywców grobowca 'księżniczką z Parionu'. Niestety kości tej osoby nie zostały dobrze zachowane z powodu wilgotności gleby spowodowanej bliskością morza. W innym znalezionym sarkofagu odkryto królewskie korony oraz złote monety z postacią boga - słońca.

Teren nekropolii w ParionTeren nekropolii w Parion

Oprócz tych szczególnych sarkofagów na terenie nekropolii odkrytych zostało około 200 grobów, często zawierających dary dla zmarłych, w tym buteleczki na łzy, lampy olejne i zabawki. Czasami dary pogrzebowe pozwalają na identyfikację zawodu osoby pochowanej, było tak na przykład w przypadku grobu, w którym znaleziono wykonane z brązu pozostałości wędki rybackiej, liczące sobie 2000 lat. Niestety wiele z otaczających Parion tumulusów zostało splądrowanych przez łowców skarbów.

Teren nekropolii w ParionTeren nekropolii w Parion

Oprócz nekropolii prace archeologiczne prowadzone są w Parionie na terenie teatru, odeonu oraz łaźni, jak również w sześciu obszarach na zboczu wzgórza górującego nad antycznym miastem. Ważnym odkryciem w 2011 roku był marmurowy blok, na którym zidentyfikowano inskrypcję w języku frygijskim. Parion stał się w tym momencie wysuniętym najdalej na północny-zachód miejscem, w którym znaleziono pozostałości cywilizacji Frygów - do tej pory najdalszym takim punktem na zachodzie Anatolii było Manyas w prowincji Balıkesir.

Widok na ruiny ParionWidok na ruiny Parion

Znaleziska z prowadzonych w Parionie wykopalisk, pochodzące z czasów archaicznych, hellenistycznych i rzymskich, są prezentowane na ekspozycjach w Muzeum Archeologicznym w Çanakkale. Jednym z najciekawszych eksponatów jest amfora wykonana z brązu. Znaleziona w 2005 roku amfora liczy sobie aż 2400 lat. Naczynie ma 34 cm wysokości i jest ozdobione motywem przedstawiającym ekstatyczną procesję tańczących figur: boga Dionizosa, satyra i menad.

Amfora z brązu znaleziona w Parion na ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w Çanakkale 

Amfora z brązu znaleziona w Parion na ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w Çanakkale

Obejrzyjcie zdjęcia znalezisk z Parionu wystawionych w Muzeum Archeologicznym w Çanakkale.

 

Dojazd: 

W oparciu o dokonane odkrycia profesor Başaran twierdzi, że Parion było wspaniałym miastem, rządzonym przez bogate elity ery hellenistycznej. Profesor ma nadzieję, że w przyszłości miasto stanie się atrakcją turystyczną porównywalną z Efezem. Uczciwie ostrzegamy osoby zainteresowane zwiedzaniem Parionu, że te plany odnoszą się do bardzo dalekiej przyszłości, gdyż obecnie wykopaliska nie są w żaden sposób przygotowane na przyjęcie turystów.

Do Parionu najłatwiej jest dotrzeć własnym transportem. Jadąc z kierunku Çanakkale należy kierować się trasą E90 na północny-wschód, przez Lapseki. Po 74 km licząc od Çanakkale trzeba odbić od tej trasy na północ (w lewo), podążając za kierunkowskazami na Kemer (Parion). Po dalszych 12 km droga doprowadza do wsi Kemer, na terenie której znajdują się ruiny antycznego miasta Parion. Droga dojazdowa jest bardzo dobrej jakości. Na wszelki wypadek podajemy współrzędne geograficzne Parionu (40.416168, 27.070168).

Tablica informacyjna przy wjeździe do ParionTablica informacyjna przy wjeździe do Parion

Przy wjeździe do wsi Kemer znajduje się mocno wypłowiała tablica informacyjna o Parionie (w języku tureckim). Na wzgórzu w okolicach tej tablicy widać pozostałości fortyfikacji miejskich. W centrum wsi kierunkowskaz prowadzi na teren nekropolii, gdzie prowadzone są prace archeologiczne. Oficjalna tablica przy nekropolii głosi, że wstęp jest niebezpieczny i zabroniony, ale pracownicy tam kopiący przymykają oko na turystów, którzy chcą się nieco rozejrzeć i zrobić kilka zdjęć z pewnej odległości. Radzimy jednak nie nadużywać ich cierpliwości i nie deptać po samej nekropolii.

Tablice przy nekropolii w ParionTablice przy nekropolii w Parion