Kütahya

Położenie: 
Współrzędne: 
39.419201, 29.987200
Miasto posiada zabytki: 
bizantyjskie, seldżuckie, osmańskie

Kütahya to miasto ceramiki, tajemniczej bogini Kotys oraz dawny azyl Lajosa Kossutha. Obecnie jest stolicą prowincji o tej samej nazwie, liczącą sobie około 200 tysięcy mieszkańców. Pomimo wielu zabytkowych meczetów i ciekawych placówek muzealnych nie jest miejscem, w którym naszym zdaniem warto zatrzymać się na dłużej niż jeden dzień, zwłaszcza że na południe od niej czeka na podróżników wspaniała Dolina Frygijska.

Kütahya widziana z twierdzy

Zarys historii

Pierwsze ślady osadnictwa w okolicach Kütahyi pochodzą z trzeciego tysiąclecia p.n.e. Osada nazywana Cotyaeum (Kotiaion), na cześć trackiej bogini Kotys, była wówczas ważnym przystankiem na szlaku handlowym prowadzącym znad Morza Egejskiego do Mezopotamii.

W XII wieku p.n.e. Kütahya została włączona do królestwa Frygii, w którym zyskała rangę jednego z najważniejszych miast. Około 700 roku p.n.e. państwo frygijskie zostało zniszczone przez najazd plemienia Kimerów, ale Kütahya zachowała duże znaczenie pod rządami Lidii.

W okresie Cesarstwa Rzymskiego Kütahya znalazła się w granicach prowincji nazywanej Frygia Salutaris. W połowie III wieku n.e. biskup Kütahyi poparł antypapieża Nowacjana, który został ekskomunikowany w 251 roku. W późniejszych dziejach, w okresie bizantyjskim, miasto stało się siedzibą arcybiskupa.

W 1071 roku Kütahyę zdobyli Seldżucy, około ćwierć wieku później odbili ją krzyżowcy, a w 1182 roku ponownie zdobyli Turcy. Od 1302 roku miasto było stolicą państewka kontrolowanego przez ród Germiyanoğulları, które rozkwitło po rozpadzie seldżuckiego sułtanatu Rum. Doznało wielkich zniszczeń podczas najazdu plemion mongolskich pod wodzą Tamerlana w 1402 roku.

Od 1428 roku Kütahya znajdywała się pod kontrolą osmańską i zaznała wielu wieków rozwoju. Wielkie znaczenie dla miasta miało sprowadzenie rzemieślników perskich z Tabriz w 1514 roku, których sułtan Selim I osadził w Kütahyi i Izniku. Dzięki nim miasta te stały się ośrodkami przemysłu ceramicznego. Od tego czasu kafle i naczynia z Kütahyi stały się znane w całym Imperium Osmańskim, jak również poza jego granicami. Stopniowy schyłek świetności miasta nastąpił w XIX wieku, a spowodował go gwałtowny rozwój oddalonego o 70 km Eskişehir.

Pomnik garncarza w centrum Kütahyi

Informacje praktyczne

Orientacja w mieście

Największe atrakcje turystyczne w Kütahyi, w tym - zabytkowe meczety oraz ważne placówki muzealne, położone są w ścisłym centrum miasta i łatwo jest dostać się do nich na piechotę. Wyjątek stanowi oddalona od centrum twierdza. Orientacja terenowa w Kütahyi nie jest trudna, centralnym punktem miasta jest Zafer Meydanı (czyli Plac Zwycięstwa). To w rzeczywistości duże rondo, od którego odchodzą drogi we wszystkich kierunkach. Miejscowi nazywają to miejsce Vazo czyli po prostu Wazon, z powodu dużej fontanny w kształcie ceramicznego wazonu, stojącej na samym środku placu. Dobrym punktem orientacyjnym jest także stojąca niedaleko, przy ulicy Fatih Sultan Mehmet Bulvarı wieża zegarowa.

Fontanna na placu Zafer Meydanı

Z Zafer Meydanı można udać się w kierunku północno-wschodnim, wzdłuż ulicy Atatürk Bulvarı. Przy tej ważnej arterii komunikacyjnej położonych jest kilka hoteli, sklepy z ceramiką oraz dworzec autokarowy, a poza centrum miasta bulwar przechodzi płynnie w trasę D650 na Eskişehir. Natomiast w kierunku wschodnim od Zafer Meydanı odchodzi ulica Abdurrahman Kara Ağa Bulvarı, znana nieoficjalnie pod nazwą İstasyon Caddesi (czyli ulica Dworcowa). Prowadzi ona, naturalnie do dworca kolejowego.

Najważniejszą z turystycznego punktu widzenia ulicą rozpoczynającą się od Zafer Meydanı jest prowadząca na zachód Cumhuriyet Caddesi (ulica Republiki). Również ona znana jest lokalnie pod nieoficjalną nazwą, która brzmi Sevgi Yolu (Droga Miłości). To wyłączona z ruchu samochodowego promenada, wzdłuż której położonych jest wiele sklepów, banków i restauracji, wiodąca do najstarszej części miasta. Po przejściu 1 km od Zafer Meydanı dociera się nią do najsłynniejszego meczetu w Kütahyi czyli Ulu Camii oraz położonych tuż przy nim dwóch placówek muzealnych - Muzeum Kafli i Muzeum Archeologicznego.

Ulica Cumhuriyet Caddesi

Noclegi

Zadziwiające w Kütahyi jest to, że jak na tak duże miasto, opcje noclegowe są tu nadzwyczajnie mocno ograniczone. Jeżeli planujecie jednodniowe zwiedzanie miasta, to warto wziąć pod uwagę nocleg w innej lokalizacji - przykładowo w Afyonie lub w Eskişehir. Natomiast jeśli zamierzacie zatrzymać się tu na dłużej, to najlepiej jest przed przybyciem zarezerwować jakiś hotel przez dostępne w sieci systemy rezerwacyjne - w przeciwnym razie możecie mieć spore problemy ze znalezieniem odpowiadającego Wam hotelu i najprawdopodobniej słono przepłacicie za otrzymany standard.

Znane przewodniki, w tym Lonely Planet, polecają nocleg w odrestaurowanym domu osmańskim, działającym jako Ispartalılar Konağı przy ulicy Germiyan Caddesi 8. Jednak nasze wrażenie z tej placówki było negatywne - za cenę 200 TL proponowano niewielki pokój z umywalką schowaną w szafie. Owszem, tak mieszkano w XIX wieku w Imperium Osmańskim, jednakże podobne "butikowe" hotele w innych miastach Turcji oferują za zbliżoną cenę o wiele wyższy standard. Co więcej, z opinii osób, które zdecydowały się na nocleg w tym hotelu wynika, że nie grzeszy on czystością, a obecnie strona internetowa tego przybytku przestała działać, więc nie wiadomo, czy nadal jest czynny.

Pewnym, chociaż zapewne nudnym wyborem, jest nocleg w sieciowym hotelu Hilton Garden Inn (tel. 00 90 274 229 55 55), położonym w centrum miasta, przy ulicy Atatürk Bulvarı 21. Dwuosobowy pokój ze śniadaniem można w nim zarezerwować już za 60 euro. Miłym akcentem jest wykorzystanie produkowanych lokalnie kafli do dekoracji wnętrza, a pokoje są wygodne i dobrze wyposażone.

Przy tej samej ulicy, chociaż nieco dalej od centrum (około 1 km), działa hotel o chwytliwej nazwie Qtahya (tel. 00 90 274 226 20 10). Jego zaletą jest lokalizacja blisko dworca autokarowego, niższa cena za pokój dwuosobowy (50 euro) oraz porządnie wyposażone pokoje.

Jeżeli nie zależy Wam na centralnej lokalizacji, to możecie wziąć pod uwagę hotel Grand Çınar (tel. 00 90 274 271 07 07), położony przy ulicy Esnaf Sokak 4, około 3 km na południowy-wschód od centrum miasta. Pokoje dwuosobowe kosztują od 40 do 70 euro, są przestronne, a w cenę wliczone jest bardzo bogate śniadanie.

Unikajcie hoteli zlokalizowanych w samym centrum, przy ulicy Fatih Sultan Mehmet Bulvarı, takich jak Erbaylar. Korzystna lokalizacja jest ich jedyną zaletą, a za ciasne i brudne pokoje życzą tam sobie zdecydowanie zbyt wiele, nawet 65 euro - czyli więcej niż w Hiltonie!

Zakupy

Najważniejszą pamiątką, jaką można przywieźć sobie z Kütahyi, są bez wątpienia wyroby ceramiczne. W tym mieście na każdym kroku można napotkać stosowne sklepy, warsztaty, a nawet - cały bazar poświęcony wyłącznie takim produktom. Najprostszą opcją są sklepy położone na początku ulicy Atatürk Bulvarı, niedaleko placu Zafer Meydanı. Kupicie w nich zarówno filiżankę do kawy za 5 TL, jak i pięknie zdobione wazony za 150 TL. Warto pamiętać, że w tych sklepach targowanie się jest mocno wskazane, zwłaszcza przy droższych towarach lub zakupie większych ilości ceramiki.

Takiego talerza nie można kupić - to ekspozycja Muzeum Kafli w Kütahyi

Dobrym miejscem do poszukiwań ładnej ceramiki jest także Çiniciler Çarşısı (czyli Bazar Ceramiczny), działający na terenie centrum handowego Sera AVM, po północnej stronie miasta, przy drodze na Eskişehir. Oprócz niego w tej lokalizacji znajdziecie dużo nowoczesnych sklepów z odzieżą, hipermarket Kipa (czyli Tesco), restauracje sieciowe, kino oraz kręgielnię.

Przy trasie do Eskişehir działa wiele salonów specjalizujących się w sprzedaży wyrobów ceramicznych. Warto odwiedzić kilka z nich, aby porównać ofertę i ceny.

W historycznym budynku przy ulicy Germiyan mieści się atelier znanego tureckiego artysty-ceramika, Mehmeta Gürsoy. Można tu zarówno obejrzeć jego zespół przy pracy, jak i zakupić oryginalne wyroby ceramiczne.

Ponadto w Kütahyi działa wiele dyskontów spożywczo-przemysłowych należących do sieci BIM i Şok. Dogodnie położony jest przykładowo dyskont Şok, działający przy ulicy Mithatpaşa Caddesi, 700 metrów na północny-zachód od placu Zafer Meydanı. Tylko 100 metrów na południe od tego placu znajduje się dyskont sieci Şok.

Wyżywienie

W poszukiwaniu miejsca na posiłek w centrum Kütahyi warto wybrać się na deptak Cumhuriyet Caddesi lub przejść wzdłuż ulicy Atatürk Bulvarı. Działa przy nich wiele restauracji i lokant o różnych specjalnościach, wśród których wyróżnia się Karavan Gözleme (Atatürk Bulvarı 12A), podająca, jakże by inaczej, około 15 odmian tradycyjnych tureckich naleśników czyli gözleme (w cenie od 4 do 8 TL), a oprócz nich pyszny lahmacun i pide.

Jeżeli zależy Wam na bardziej niezwykłym i eleganckim otoczeniu, to w Kütahyi otwarto kilka restauracji mieszczących się w odrestaurowanych tradycyjnych domostwach z czasów osmańskich. Jedną z nich jest Kütahya Konağı, położona przy uliczce Kurşunlu Sokak, na tyłach Wielkiego Meczetu. Specjalizuje się w zapiekanych w naczyniach ceramicznych daniach mięsnych (tzw. güveç) oraz wytwarzanych na miejscu maleńkich pierożkach mantı. Ceny za danie główne wahają się od 7 do 15 TL.

Drugą restauracją o podobnym profilu jest Germiyan Konağı, przy ulicy Germiyan Caddesi 83, na zachód od placu Zafer Meydanı. Oferuje ona podobny zestaw potraw co Kütahya Konağı, a oprócz tego w sobotnie wieczory można w niej posłuchać koncertów muzyki osmańskiej.

Najbardziej niezwykłą restauracją w mieście jest Döner Gazino, położona przy ulicy Büyük Hisar, na terenie twierdzy na wzgórzu. Nazwa tej restauracji może być nieco myląca, ponieważ nie wynika ze specjalizacji w daniach typu döner, a z faktu, że cały lokal jest obrotowy.

Restauracja Döner Gazino na terenie twierdzy w Kütahyi

Co warto zobaczyć:

W centrum miasta

Kütahya posiada wiele do zaoferowania odwiedzającym ją podróżnikom. Najważniejsze skupisko ważnych budowli znajduje się w zachodniej części miasta, w okolicy Wielkiego Meczetu (tr. Ulu Cami). Sam meczet nie jest specjalnie interesujący, chociaż uważni obserwatorzy wypatrzą bogato zdobione płyty marmurowe, wbudowane w stanowiska do rytualnego obmywania przed modlitwą, o wyglądzie sugerującym antyczne pochodzenie.

Bogato zdobione wnętrze Wielkiego Meczetu w Kütahyi

Jeżeli przyjdziecie do Wielkiego Meczetu od strony ulicy Cumhuriyet Caddesi, to zapewne Waszą uwagę zwróci stojący przy jej wylocie obrotowy pomnik wirującego derwisza. Tuż przy nim stoi najciekawszy meczet Kütahyi - Dönenler Cami, zbudowany w XIV wieku i przez wiele wieków służący jako loża bractwa derwiszów. W jego wnętrzu znajduje się niezwykła sala modlitwy, na planie koła. Niegdyś była to semahane czyli sala, w której odprawiano religijne obrzędy połączone z tańcem.

Meczet Dönenler Cami i wirujący pomnik derwisza w Kütahyi

W kierunku północnym od meczetu Dönenler rozciąga się obszar miejskiego bazaru. To plątanina wąskich uliczek, w której można spędzić nawet kilka godzin, oglądając wystawione na sprzedaż towary, odwiedzając dwa bedesteny czyli kryte hale targowe, niedawno odrestaurowane i nazywane Büyük Bedesten i Küçük Bedesten (Duży i Mały Targ). W tej okolicy znajduje się także kilka niewielkich, zabytkowych meczetów.

Natomiast na zachód od Wielkiego Meczetu położone są dwie placówki muzealne. Pierwszą z nich jest Muzeum Archeologiczne, którego główną atrakcją, oprócz kilku ciekawych eksponatów z okolic Kütahyi, jest sam budynek - zbudowana w XIV wieku medresa Vacidiye. Druga to Muzeum Kafli czyli najważniejszego produktu eksportowego miasta. Również ta placówka mieści się w zabytkowym budynku, a dokładnie - w dawnym meczecie İmaret Camii.

Eksponaty w Muzeum Archeologicznym w Kütahyi

Dalszy spacer w kierunku zachodnim prowadzi do dzielnicy starych domostw osmańskich, z których wiele popada obecnie w ruinę. Wśród nich warto odszukać tzw. Dom Lajosa Kossutha (tr. Kossuth Evi). Ten znany węgierski mąż stanu, walczący o niepodległość Węgier podczas Wiosny Ludów (1848-1849 r.), po poniesieniu porażki został zmuszony do ucieczki i przyjął schronienie zaoferowane mu przez Osmanów właśnie w Kütahyi. Nawet jeżeli historia Węgier nie jest Waszym konikiem, to wizyta w tym miejscu może okazać się interesująca ze względu na odtworzone wnętrza XIX-wiecznej rezydencji oraz widoki z ogrodu placówki na zielone wzgórza wokół miasta.

W najstarszej dzielnicy Kütahyi

W tej samej dzielnicy, przy ulicy Şengül Sokağı, stoi zabytkowa łaźnia Şengül Hamamı. Obecnie służy ona jako siedziba Muzeum Geologicznego (tr. Jeoloji Müzesi), chociaż w 2013 roku budynek nie był dostępny dla zwiedzających z powodu remontu. Tuż obok położony jest niewielki meczet Şengül Cami, znany także jako Celal Efendi Mescidi, zbudowany w XVI wieku.

Dach łaźni Şengül i widok na starą dzielnicę Kütahyi

Z okolic Wielkiego Meczetu warto następnie skierować się na wschód, prowadzącą na plac Zafer Meydanı ulicą Cumhuriyet Caddesi. To znany deptak i ulubione miejsce spacerów w Kütahyi.

Ulica Cumhuriyet Caddesi

Po obu stronach ulicy można obejrzeć wiele zabytkowych domów, trzeba tylko podnieść głowę i spojrzeć ponad szyldy reklamujące sklepy i restauracje, których na tej ulicy jest mnóstwo. Warto odszukać także zbudowany pod koniec XVIII wieku meczet Alego Paszy (tr. Ali Paşa Camii) oraz starszy o sto lat meczet Karagöz Ahmet Paşa Camii.

Meczet Karagöz Ahmet Paşa Camii w Kütahyi

Droga ta doprowadza do placu Zafer Meydanı, ozdobionego dużą fontanną z ceramicznym wazonem pośrodku. Wokół placu stoją budynki publiczne, w tym zbudowany w XIX wieku Pałac Sprawiedliwości, nazywany Starym Budynkiem Rządowym (tr. Eski Hükümet Binası).

Na zachód od tego placu znajduje się niewielki park miejski, znany jako Park Azerbejdżanu (tr. Azerbaycan Parkı). Jego najważniejszą ozdobą jest Wieża Zegarowa (tr. Saat Kulesi ), zbudowana w XIX wieku za panowania sułtana Abdülhamida II.

Wieża Zegarowa w Kütahyi

Jeżeli z placu Zafer Meydanı skierujecie się na zachód ulicą Adnan Menderes Bulvarı, to po pokonaniu 500 metrów dotrzecie do skrzyżowania z ulicą Germiyan Sokağı. Przy niej stoi największe w mieście skupisko odrestaurowanych domostw z czasów osmańskich. W jednym z nich, nazywanym Şapçı Konağı, znajduje się nowe Muzeum Miejskie (tr. Kent Müzesi), które poświęcone jest najnowszej historii Kütahyi i posiada głównie ekspozycje o charakterze etnograficznym.

Najsłynniejszym synem Kütahyi był znany podróżnik i pisarz osmański Evliya Çelebi. Chociaż urodził się w Stambule, to jego rodzice pochodzili z Kütahyi. W mieście znajduje się poświęcone mu muzeum - Evliya Çelebi Müzesi (przy ulicy Coşan, 700 metrów na południowy-wschód od Zafer Meydanı), niestety z bardzo skromną kolekcją przedmiotów związanych z tą osobistością, oraz biblioteka nosząca jego imię (Evliya Çelebi Edebiyat Müze Kütüphanesi).

Jednak ze wszystkich atrakcji turystycznych Kütahyi najciekawsza wydaje nam się tamtejsza forteca (tr. Kütahya Kalesı), stojąca na wzgórzu po zachodniej stronie miasta. Od ścisłego centrum dzielą ją 2 km, które można, po zaopatrzeniu się w napoje, pokonać na piechotę. Jeżeli brakuje sił lub upał jest zbyt dokuczliwy, warto rozważyć wydanie 15 TL na taksówkę, a następnie zejść z twierdzy spacerem, podziwiając widoki na miasto.

Twierdza w Kütahyi

W okolicach miasta

62 km na południowy-wschód od Kütahyi, w miejscowości Çavdarhisar, znajdują się pozostałości dawnego miasta Aizanoi. Stoi tam wspaniała świątynia Zeusa oraz unikalny na skalę światową kompleks łączący teatr i stadion. Zdecydowanie polecamy taką wycieczkę, zwłaszcza, że do Çavdarhisar można dojechać z Kütahyi transportem publicznym.

Świątynia Zeusa w Aizanoi

Natomiast na południe od miasta rozciągają się tereny należące do Doliny Frygijskiej, unikalnej krainy fascynujących form skalnych oraz zabytków z czasów frygijskich. Jednak do jej odwiedzenia zdecydowanie zalecane jest wynajęcie samochodu. Można wówczas wybrać się do oddalonego o 84 km od Kütahyi tzw. Miasta Midasa, które zachwyca przybywających do niego wędrowców pięknie rzeźbioną w pionowej skale monumentalną fasadą, znaną jako Monument Midasa.

Monument Midasa w Dolinie Frygijskiej

Jak dotrzeć?: 

Autokarem: Kütahya jest połączona z innymi miastami Turcji gęstą siecią połączeń autokarowych. Można z niej dojechać między innymi do Afyonu (1,5 godziny, 15 TL), Ankary (5 godzin, 30 TL), Bursy (3 godziny, 20 TL), Eskişehir (1 godzina, 10 TL), Izmiru (6 godzin, 30 TL) czy Stambułu (6 godzin, 40 TL).

Dworzec autokarowy w Kütahyi określany jest tutaj nazwą çinigar, stanowiacą zgrabne połączenie słowa otogar (dworzec autokarowy) i çini (porcelana). Położony jest przy trasie do Eskişehir, około 3,5 km na północ od centrum miasta. Do samej Kütahyi kursują z dworca darmowe (dla pasażerów autokarów) minibusy.

Pociągiem: Kütahya leży przy ważnym szlaku kolejowym, jednak z powodu ciągle trwających prac, mających na celu przebudowę linii kolejowych w Turcji, w 2014 roku wiele dawnych połączeń nie było dostępnych dla podróżnych. Najprawdopodobniej możliwy jest przejazd pociągiem do Afyonu, Eskişehir i Izmiru (po 2-3 połączenia na dobę). Jeżeli planujecie przejazd koleją, warto dokładnie dopytać się o szczegółowy rozkład jazdy lub wybrać pewniejsze połączenie autokarowe, które kursują o wiele częściej i są nieznacznie droższe.

Dworzec kolejowy w Kütahyi, oczywiście zdobiony lokalnymi kaflami, leży na wschód od centrum miasta, przy końcu ulicy Abdurrahman Kara Ağa Bulvarı.

Samolotem: otwarte w 2012 roku lotnisko Zafer Havalimanı, obsługujące pasażerów z okolic Kütahyi i Afyonu, leży pomiędzy tymi miastami, 45 km na południe od Kütahyi. Jedynym połączeniem aktualnie dostępnym z tego lotniska jest przelot do Stambułu (już od 30 TL w jedną stronę).

Z kursami samolotów skorelowane są kursy autobusów wahadłowych Havaş, odjeżdżające około 25 minut po przylocie. Zatrzymują się przy uniwersytecie, biurze Havaş niedaleko placu Zafer Meydanı oraz przy dworcu autokarowym.

Samochodem: przez Kütahyę przebiega trasa D650, łącząca położoną na północy Sakaryę (217 km) z Afyonem (96 km) i Antalyą (272 km) na południu. Od tej głównej drogi odchodzą trasy biegnące do Eskişehir (77 km) i Bursą (180 km).

Z powodu górzystego ukształtowania terenu droga na zachód Turcji jest nieco okrężna - jadąc na wybrzeże Morza Egejskiego najlepiej jest najpierw kierować się na południowy-zachód, do Uşak (130 km), a stamtąd na zachód, drogą E96 przez Salihli (233 km) do Izmiru (326 km).

Odpowiedzi

W Kutahya znajduje się również muzeum lotntnictwa "Hava Muzesi" z bezpłatnym wstępem. Muzeum mieści się przy drodze na Afyonkarahisar z tym, że wejście jest od strony bazy lotniczej. Obok znajduje się również cmentaż wojskowy. Ponoć (osobiście nie sprawdziłem) baza brygady lotnictwa wojskowego udostępniła jeden z hangarów na potrzeby muzeum archeologicznego który można zwiedzić w godzinach od dziewiątej do siedemnastej.

cardiologistsnode