Gryneion

Położenie: 
Współrzędne: 
38.876469, 27.061987
Zabytek lub zabytki: 
greckie, rzymskie

Pozostałości antycznego miasta Gryneion położone są na przylądku Temasa (obecnie Temaşallık Burnu), wchodzącym w wody zatoki Çandarlı, w pobliżu współczesnego miasteczka Yenişakran. Według źródeł antycznych nazwa miasta pochodzi od jednej z Amazonek noszącej imię Gryne. Miała ona zostać zgwałcona przez Apollina w miejscu, gdzie działała jego wyrocznia i gdzie później wzniesiono mu świątynię (Freely 2008).

Krajobraz w okolicach Gryneion - półwysep TemaşallıkKrajobraz w okolicach Gryneion - półwysep Temaşallık

Gryneion był jednym z dwunastu miast eolskich, zlokalizowanym na wybrzeżu Morza Egejskiego pomiędzy Myriną a Elaią. W Gryneionie mieściła się ogromna świątynia Apollina zbudowana z białego marmuru wraz z wyrocznią apollińską położoną w świętym gaju. Sława i wpływy tego ośrodka religijnego dorównywały sanktuarium w Klaros.

Według Pliniusza Gryneion posiadał własny port, ale jego lokalizacja nie jest obecnie znana. Miasto miało również słynąć z ostryg. Te słowa znajdują potwierdzenie w znalezionych przez archeologów monetach z Gryneionu, na których awersie umieszczono podobiznę Apolla, a na rewersie - ostrygę.

Nazwa miasta pojawia się po raz pierwszy w źródłach antycznych w V wieku p.n.e. Persowie zdobyli Gryneion w 548 roku p.n.e. i przekazali je, wraz z Myriną, w zarząd niejakiemu Gongylusowi. W 479 roku p.n.e. miasto uzyskało niezależność i przyłączyło się do Ateńskiego Związku Morskiego. Pod koniec V wieku p.n.e. Gryneion ponownie dostał się pod kontrolę perską i pozostał pod nią aż do czasów Aleksandra Wielkiego.

Fragment muru na terenie GryneionuFragment muru na terenie Gryneionu

W 335 roku p.n.e. Gryneion został zdobyty i spalony przez Parmeniona - jednego z dowódców Aleksandra Wielkiego. Przybył on na te tereny przed główną armią macedońską, miasto spalił, a jego mieszkańców wziął do niewoli i sprzedał jako niewolników, aby zapobiec buntom lokalnej ludności przeciwko macedońskiemu panowaniu. Od tego czasu Gryneion stracił na znaczeniu, ale istniał nadal, chociaż pod koniec okresu hellenistycznego, z powodu słabości politycznej i ekonomicznej, został formalnie przyłączony do Myriny.

Inny fragment muru na terenie GryneionuInny fragment muru na terenie Gryneionu

W czasach Królestwa Pergamonu Gryneion odzyskał częściowo swe znaczenie, jako najbliższa wyrocznia apollińska. Z tamtego okresu pochodzi legenda o założeniu miasta przez Grynusa syna Eurypylusa. Miał on odnieść zwycięstwo nad sąsiadami przy wsparciu Pergamusa syna Neoptolemeusa, a następnie założyć dwa miasta: Pergamon i Gryneion, ku czci swojego sojusznika i swojej własnej. Lokalizację Gryneionu miała wskazać mu wyrocznia apollińska. Opowieść ta, łącząca Pergamon z Gryneionem, jest najprawdopodobniej owocem manipulacji historią, wykonanej za czasów panowania Attalidów, którzy chcieli nadać tym miastom większe znaczenie oraz wskazać ich wspólne korzenie (Parke 1985).

Pagórek na terenie GryneionuPagórek na terenie Gryneionu

Prace archeologiczne w Gryneionie

Pozostałości Gryneionu zostały odkryte w 1957 roku podczas budowy trasy z İzmiru do Çanakkale. Znaleziono wówczas kilka grobowców oraz dom z czasów rzymskich.

Pierwsze systematyczne wykopaliska w Gryneionie prowadzone były w latach 1973-1975 pod kierownictwem Muzeum Archeologicznego w Bergamie. Znaleziska z tych prac są datowane na VII-V wiek p.n.e.. Oprócz lokalnej, szarej ceramiki oraz naczyń w stylu orientalizującym odkopano importowaną, luksusową ceramikę z Aten i Koryntu.

Amfora z Gryneionu z VI wieku p.n.e. na ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w İzmirze

Amfora z Gryneionu z VI wieku p.n.e. na ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w İzmirze

Wykopaliska ratunkowe na terenie nekropolii, prowadzone w latach 1992-1994 przez Muzeum Archeologiczne w İzmirze, zaowocowały odkryciem lokalnej i importowanej ceramiki, kilku przedmiotów z metalu oraz obiektów kościanych i kamiennych.

Ceramika z Gryneionu ma duże znaczenie dla wskazania centrum produkcji naczyń orientalizujących oraz dla ustalenia lokalnej chronologii. Znaleziska te pomogły również wykazać, w jakim stopniu inne ośrodki produkcyjne regionu, takie jak Fokaja (Foça), Kyme (Aliağa) i Pitane (Çandarlı), wpływały wzajemnie na siebie.

Naczynie z Gryneionu z VI wieku p.n.e. na ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w İzmirzeNaczynie z Gryneionu z VI wieku p.n.e. na ekspozycji w Muzeum Archeologicznym w İzmirze

Znaleziska z wykopalisk archeologicznych prowadzonych w Gryneionie można oglądać w Muzeum w Bergamie oraz w Muzeum Archeologicznym w İzmirze.

Obejrzyjcie znaleziska z Gryneionu wystawione w Muzeum w Bergamie.


Obejrzyjcie galerię eksponatów z Gryneionu w Muzeum Archeologicznym w Izmirze.


Obecnie niewiele zachowało się do zobaczenia na półwyspie Temaşallık: widać kilka kamieni, fragmentów kolumn, murek. Półwysep jest natomiast popularnym miejscem piknikowo-plażowym, czyste wody Morza Egejskiego zachęcają do kąpieli, a w cieniu kilku rosnących na nich drzew obozowiska rozbijają kamperowcy.

Morze Egejskie w okolicach GryneionuMorze Egejskie w okolicach Gryneionu

Bibliografia

  1. Freely, John, The Western Shores of Turkey, Londyn 2008
  2. Parke, Herbert William, The Oracles of Apollo in Asia Minor, Londyn 1985
Dojazd: 

Znalezienie pozostałości Gryneionu na półwyspie Temaşallık nie jest trudne, o ile dysponuje się poprawnymi danymi. Współrzędne tego miejsca to: 38.874947, 27.063102. Aby tam dojechać, należy jadąc na południe trasą E87 z Çanakkale do İzmiru skręcić w prawo w bardzo wąską i nieutwardzoną dróżkę. Półwysep znajduje się tuż za miasteczkiem Yenişakran (jadąc z północy), a nie przed nim, jak błędnie sugeruje mapa samochodowa Marco Polo.

Kierunkowskaz na GryneionKierunkowskaz na Gryneion

Kierunkowskaz na Gryneion jest umieszczony na niepozornej, białej tablicy, widocznej tylko dla jadących z kierunku Çanakkale. Na miejscu stoi tablica informacyjna, dzięki której wiadomo, że dotarliśmy we właściwe miejsce.

Odległość od Bergamy wynosi około 34 km, a od İzmiru - 72,5 km.

Tablica informacyjna o GryneionieTablica informacyjna o Gryneionie

cardiologistsnode